ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΙΔΡΥΣΗΣ ΤΗΣ ΕΣΗΕΑ
Ένας θάνατος προκάλεσε πριν 83 χρόνια την ίδρυση του πρώτου δημοσιογραφικού σωματείου της Ελλάδος, της Ενώσεως Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών. Τον Σεπτέμβριο του 1914 οι Αθηναίοι δημοσιογράφοι γύριζαν από την κηδεία ενός συναδέλφου τους που είχε πεθάνει σε ένα δωμάτιο ενός φθηνού ξενοδοχείου στο Μοναστηράκι. Η κηδεία είχε καθυστερήσει, για να μπορέσουν οι συνάδελφοί του να συγκεντρώσουν με έρανο τα έξοδα της ταφής.
Μετά την κηδεία, οι Αθηναίοι δημοσιογράφοι υπέγραψαν ένα πρόχειρο πρωτόκολλο και αποφάσισαν την ίδρυση σωματείου που θα διεκδικούσε τα επαγγελματικά τους δικαιώματα. Το πρωτόκολλο υπέγραψαν οι: Δημήτριος Χατζόπουλος, Νίκος Κρανιωτάκης, Γ. Μαραγκόπουλος, Θ. Καλογερίκος, Α. Κονιτόπουλος, Αντώνιος (Τώνης) Παπαγιαννόπουλος, Σπύρος Μουσούρης (Φώτος Γιοφύλης), Αλ. Μικρουλέας, Σπύρος Μελάς, Α. Τσαμόπουλος, Δημ. Αρνέλος, Α. Μεταξάς, Στ. Σταματίου (Στάμ. Στάμ), Τ. Σταθόπουλος, Κ. Καλαμαράς, Τίμος Μωραϊτίνης, Κ. Αυγέρης, Ευστρ. Ευστρ. Κτεναβέας, Κων. Παπαλεξάνδρου, Διονύσιος Κόκκινος, Π. Οικονόμου, Ζ. Σταυρίδης, Στ. Μπρανιάς, Ε. Μηλιάδης, Π. Καλαποθάκης, Κ. Ραυτόπουλος, Ι. Μυτάλης, Γ. Οικονομόπουλος, Ι. Καράπαυλος, Γερ. Καραουλάκης, Αθ. Δούζας, Γ. Ασημάκης, Ζαχαρίας Παπαντωνίου, Κ. Χρυσάνθης, Χρ. Δαραλέξης, Γεωργ. Σερουϊος, Ριχ. Παρίσης και Ηρακλής Αποστολίδης.
Τρεις μήνες αργότερα, στις 14 Δεκεμβρίου 1914, οι Αθηναίοι Δημοσιογράφοι που είχαν υπογράψει το πρόχειρο πρωτόκολλο συνήλθαν σε αίθουσα της εταιρίας «Εταιρία Φίλων του Λαού» και αποφάσισαν την ίδρυση Επαγγελματικού σωματείου με τον τίτλο «Ένωσις Συντακτών». Παράλληλα, αποφάσισαν την ίδρυση «Ταμείου Αλληλοβοηθείας» και ανετέθη σε επιτροπή «η σύνταξη και υποβολή καταστατικού της ιδρυθείσης επαγγελματικής Ενώσεως και του οργανισμού του Ταμείου Αλληλοβοηθείας».
Ένα μήνα αργότερα εξελέγη ως πρώτος πρόεδρος της «Ενώσεως Συντακτών» ο Ιωάννης Κονδυλάκης, που έγραφε το χρονογράφημα στην εφημερίδα «Εμπρός» με το ψευδώνυμο «Διαβάτης».
Στα χρόνια που πέρασαν η «Ένωσις Συντακτών», που από το 1947 μετονομάσθηκε σε «Ένωσις Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών» (ΕΣΗΕΑ), υπήρξε πρωτοπόρος σε όλους τους αγώνες. Σήμερα η ΕΣΗΕΑ που έχει 2.110 μέλη, είναι τακτικό μέλος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ενώσεων Συντακτών (ΠΟΕΣΥ) και της «Διεθνούς Ομοσπονδίας Δημοσιογράφων», στην οποία ανήκουν 67 δημοσιογραφικές Ενώσεις από 52 χώρες, που τα μέλη του ξεπερνούν τις 200.000.
Σκοποί της ΕΣΗΕΑ, όπως αναφέρονται στο καταστατικό του 1979 που ισχύει μέχρι σήμερα, είναι, μεταξύ άλλων:
Α) Η αποφασιστική και με όλα τα νόμιμα αγωνιστικά μέσα, προάσπιση της ελευθεροτυπίας από κάθε επιβουλή, απ όπου και αν προέρχεται, με σκοπό να διασφαλισθεί η πλήρης ενημέρωση των πολιτών με τον Τύπο, το Ραδιόφωνο, την Τηλεόραση, με τη δημοσίευση και αναμετάδοση όλων των ειδήσεων, με τον παραμερισμό κάθε σκοπιμότητας και ιδιοτέλειας.
Β) Η προστασία, η προαγωγή και η διασφάλιση των ηθικών, οικονομικών, επαγγελματικών και ασφαλιστικών συμφερόντων των μελών της.
Γ) Ο έλεγχος των απολύσεων και η παρακολούθηση των προσλήψεων για την εφαρμογή των συλλογικών συμβάσεων, ιδιωτικών συμφωνιών και διατάξεων των νόμων.
Δ) Η σταθερή μέριμνα για τη βελτίωση και εξύψωση του μορφωτικού και επαγγελματικού επιπέδου των μελών της.
Ε) Η καλλιέργεια πνεύματος συναδελφικής αλληλεγγύης.
Αλέξανδρος Μάλης
.
Η ΕΣΗΕΑ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ
ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΝΩΣΕΩΣ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ Η.Ε.Α.
Εισαγωγικό
κείμενο του Γεωργίου
Καράντζα (1897-1991), στο φυλλάδιο με τίτλο:
"Η Ένωσις Συντακτών Η.Ε.Α. στα χρόνια της Κατοχής"
και υπότιτλο: "Ένα ιστορικό και υπεύθυνο κείμενο"
Αθήνα, 12 Οκτωβρίου 1984
Αγαπητοί μου Συνάδελφοι,
Με την ευκαιρία της συμπληρώσεως 40ετίας από την ημέρα της 12 Οκτωβρίου 1944, που οι Γερμανοί, ηττημένοι πια, απεχώρησαν από τη χώρα μας και η Ελλάδα απελευθερώθηκε, κρίνω σκόπιμο να σας στείλω το πιο υπεύθυνο κείμενο για την τόσο σημαντική δράση της Ενώσεως Συντακτών Η.Ε.Α. στην τετράχρονη κατοχή. Την κοινοποίηση αυτή θεώρησα αναγκαία και χάριν της ιστορίας της Ενώσεώς μας και για να πληροφορηθούν οι νεώτεροι συνάδελφοι, που δεν έζησαν τα τέσσερα χρόνια της τραγικότερης περιόδου στη νεώτερη ιστορία της Ελλάδος, το ρόλο που διεδραμάτισε το Σωματείο μας.
Το κείμενο που ακολουθεί είναι ο λόγος που εξεφώνησα, σαν Πρόεδρος τότε της Ενώσεως Συντακτών, στην πρώτη μετά την Απελευθέρωση Γενική μας Συνέλευση της 20ης Νοεμβρίου 1944. Ο λόγος μου, στον οποίο περιλαμβάνεται και η έκθεση των πεπραγμένων της Διοικήσεως, αναλύεται σε δύο κυρίως μέρη: Στο πρώτο μέρος εκτίθενται με κάθε συντομία οι ενέργειες που αφορούν στο ρόλο της Ενώσεώς μας στην ενεργό και παθητική αντίσταση του δημοσιογραφικού κόσμου εναντίον των Κατακτητών, ενώ στο δεύτερο απαριθμούνται τα σημαντικότατα κατά τη γνώμη μου, επιτεύγματα στον επαγγελματικό τομέα, που ατυχώς οι Διοικήσεις του Σωματείου μας, έπειτα από τα αιματηρά γεγονότα του Δεκεμβρίου 1944, αμέλησαν να αξιοποιήσουν.
Τη δράση της Ενώσεως στην Κατοχή, που επιγραμματικά ανέφερα στο λόγο μου, έχω την πρόθεση να εκθέσω λεπτομερέστερα σε ειδικό τεύχος, αν και μερικές ενέργειες, όπως ο εορτασμός της Εθνικής μας Εορτής την 25η Μαρτίου 1943, η απεργία και τα αιματηρά γεγονότα στο Υπουργείο Εργασίας, η σύλληψή μας εμένα και του Κουντουριώτη από την ομάδα Παρθενίου, η άρνηση να δημοσιεύσουμε άρθρα των ιταλών, έχει ιστορήσει λεπτομερώς ο αξέχαστος συνάδελφος και φίλος Φωκ. Κουντουριώτης στο βιβλίο του "Εξήντα χρόνια Δημοσιογραφίας".
Μία από τις σημαντικότερες ενέργειές μας στα 1943-44 ήταν η ανάληψη πρωτοβουλίας για τη συνένωση των μεγάλων Οργανώσεων Αντιστάσεως, ώστε να αποτραπεί ο εμφύλιος πόλεμος, τον κίνδυνο του οποίου είχα επισημάνει σε υπόμνημά μου προς του Πολιτικούς Αρχηγούς Θεμ. Σοφούλη, Γεώργιο Καφαντάρη και Γεώργιο Παπανδρέου και τις Οργανώσεις Ε.Α.Μ. και Ε.Δ.Ε.Σ. Χάρη στις επίμονες αυτές προσπάθειες έγινε δυνατή η συνάντηση του Γεωργ. Παπανδρέου, εκ μέρους του πολιτικού κόσμου, με τους εκπροσώπους του Ε.Α.Μ. Θαν. Χατζή, Σταύρο Κανελλόπουλο και Δημ. Μαργιώλη στο σπίτι του τότε Προέδρου των Φαρμακοποιών Καραμαρτζάνη στην οδό Αντιοχείας. Η συνάντηση, στην οποία παρέστησαν σαν παρατηρητές και εκπρόσωποι του Ερυθρού Σταυρού και των πνευματικών και επαγγελματικών Σωματείων, υπήρξε καρποφόρος και το κείμενο της συμφωνίας συνέταξα εγώ με υπόδειξη του Γεωργ. Παπανδρέου. Από το ιστορικό αυτό κείμενο αντίτυπα είχα μόνο εγώ, ο Γεωργ. Παπανδρέου, το Ε.Α.Μ. και ο τότε Πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Καρζής. Το δικό μου αντίτυπο το έκαψαν ατυχώς οι οικείοι μου με όλα τα άλλα χαρτιά μου, για λόγους ασφαλείας, όταν συνελήφθηκα το καλοκαίρι του 1944 από τα Γερμανικά S.S. που ήταν εγκατεστημένα στην οδό Μέρλιν. Αναζήτησα μετά την απελευθέρωση τα άλλα αντίτυπα αλλά δυστυχώς, λόγω των ανωμάλων τότε συνθηκών, δεν μπόρεσα να ανεύρω.
Όσον αφορά στον επαγγελματικό τομέα τα κυριότερα, μεταξύ άλλων, επιτεύγματα ήσαν:
-Η ίδρυση με νόμο Δημοσιογραφικής Σχολής, που όμως δεν θελήσαμε να λειτουργήσει αμέσως για να αποφύγουμε τη συμπαράσταση των Γερμανικών Αρχών Κατοχής. Η Δημοσιογραφική Σχολή θα αποτελούσε το δεύτερο τμήμα της Παντείου Σχολής. Αν η διάδοχος Διοίκηση εφάρμοζε το Νόμο, το θέμα της Σχολής, που ήταν και είναι μια από τις κυριότερες επιδιώξεις μας, θα είχε λυθεί από τότε.
-Η ίδρυση του Συνδικάτου Τύπου, που επίσης δεν προωθήθηκε από τη διάδοχο Διοίκηση. Χάριν της ιστορίας σημειώνω πως το ιδρυτικό κείμενο είχαν υπογράψει για την Ε.Σ.Η.Ε.Α. εγώ σαν Πρόεδρος και ο Γενικός Γραμματέας Γ. Βούρος, για την Ε.Π.Η.Ε.Α. ο τότε Πρόεδρος Ιορδ. Τζαρτίλης και ο Γενικός Γραμματέας Αλ. Γενεράλης, για την Ένωση Εργατών Τύπου ο Πρόεδρος Δημοσθένης Αποστολίδης και ο Γενικός Γραμματέας Χρ. Καραπλιάς, για την Ένωση Εφημεριδοπωλών ο Πρόεδρος Ι. Παρασκευόπουλος και ο Γενικός Γραμματέας Χρ. Μητρόπουλος και για την Ένωση Υπαλλήλων του Πρακτορείου ο Παρασκευάς Χριστοδουλόπουλος και ο Ι. Τσούρνος που τότε ήταν υπάλληλος. Πόροι του συνδικάτου θα ήταν το Αγγελιόσημο, που είχε καθιερωθεί για το ταμείο Ανεργίας, το Λαχείο Συντακτών, η πρακτόρευση των εφημερίδων και η αποκλειστικότητα εισαγωγής δημοσιογραφικού χάρτου.
-Η κατοχύρωση του επαγγέλματος. Χάρη στη συμφωνία που είχαμε επιτύχει σε σύσκεψη με τους αρμόδιους υπουργούς της πρώτης μεταπολεμικής Κυβερνήσεως του Γεωργίου Παπανδρέου, τον Υφυπουργό Τύπου Πέτρο Γαρουφαλιά, τον Υφυπουργό Οικονομικών Αγγ. Αγγελόπουλο και τον Υπουργό Εργασίας Μιλτ. Πορφυρογένη, η Διοίκησή μας κατόρθωσε να εξασφαλίσει ικανοποιητικό ελάχιστον όριο αποδοχών των συντακτών και την υποχρεωτική σύνθεση της συντάξεως των εφημερίδων από μέλη της Ε.Σ.Η.Ε.Α. Τέλος η Διοίκηση έθεσε τότε τις βάσεις της σωστής ανανεώσεως του δημοσιογραφικού επαγγέλματος.
Στο πρώτο Διοικητικό Συμβούλιο που ήμουν Πρόεδρος, Γενικός Γραμματέας ήταν ο Τάκης Παπαγιαννόπουλος, ταμίας ο Φωκ. Κουντουριώτης και μέλη οι Γ. Βούρος, Ηλίας Μπρεδήμας, Τάκης Αδαμαντίδης και Δ. Πουρνάρας. Το Συμβούλιο αυτό παύθηκε από την Κυβέρνηση Λογοθετόπουλου, γιατί, όταν προσεκάλεσε στο γραφείο του τους Προέδρους των Οργανώσεων, είχα μαζί με άλλους εκδηλωθεί υπέρ της Αντιστάσεως και είχα υπογράψει τα υπομνήματα, που είχε συντάξει ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός. Το παυθέν Συμβούλιο επανεξελέγη πανηγυρικά και αποτελέστηκε ως εξής: Πρόεδρος Γεώργιος Καράντζας, Γενικός Γραμματέας Γ. Βούρος, Ταμίας Φωκ. Κουντουριώτης, μέλη Ηλίας Μπρεδήμας, Κων/νος Πολίτης, Δημ. Πουρνάρας και Γεώργιος Βαρβαρέτος.
Αγαπητοί Συνάδελφοι,
Είναι τόσα
όσα διαδραματίστηκαν στην Κατοχή, που δεν είναι δυνατόν να περιληφθούν στο σημερινό
φυλλάδιο.Υποσχέθηκα
όμως να τα εκθέσω λεπτομερέστερα σε ειδικό τεύχος χάριν της ιστορίας της Ενώσεώς
μας.
Και υπόσχομαι ότι αυτή
τη φορά η αφήγησή μου θα είναι στη Δημοτική και όχι, όπως ο λόγος μου, στην
Καθαρεύουσα, που ήταν τότε η καθιερωμένη γλώσσα στο Σωματείο.
Και στο τεύχος αυτό θα αναφερθώ και στο σημαντικότατο ρόλο που διεδραμάτισε
στην Κατοχή ο παράνομος ή, καλλίτερα, ο Αντιστασιακός Τύπος, που ανεξάρτητα
πολιτικής του τοποθετήσεως, πληροφορούσε και διαπαιδαγωγούσε τον Ελληνικό λαό,
εξυψώνοντας το πνεύμα της αντιστάσεως κατά του εχθρού.
Και ανήκει κάθε τιμή στους πατριώτες αυτούς, τους συντάκτες, τους τυπογράφους
και τους διανομείς, που αψηφώντας φοβερούς κινδύνους, έγραψαν την εποποιϊα του
Αντιστασιακού Τύπου.
Και θέλω να σημειώσω πως στο έργο αυτό επιδόθηκαν και πολλοί, ιδίως νέοι, που
δεν ήταν επαγγελματίες δημοσιογράφοι. Από τη γενιά αυτή πολλοί, μετά την Απελευθέρωση,
ακολούθησαν το δημοσιογραφικό επάγγελμα και σήμερα είναι μέλη της Ενώσεώς μας.
Με πολύ αγάπη
Γεώργιος Καράντζας
ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Ένας σοβαρός λόγος που με παρεκίνησε να σας στείλων το παραπάνω κείμενο είναι το ότι το βιβλίο Πρακτικών της Γενικής Συνελεύσεως στα χρόνια της Κατοχής χάθηκε αμέσως έπειτα από την Απελευθέρωση. Πρόκειται για μεγάλη πραγματικά ατυχία, που την κάνει ακόμα σοβαρότερη το γεγονός ότι την τελευταία διετία χάθηκε -άγνωστο πώς- και το βιβλίο Πρακτικών των Διοικήσεων στην Κατοχή.